Prof. Dr. Ir. Jan Rotmans, in Nederland en daarbuiten autoriteit op het vlak duurzaamheid en transities, zegt: “We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk.” Rotmans presenteert 11 transities waarmee we onze samenleving én wereld leefbaar kunnen houden. Eén van die transities gaat het transformeren van onze economie en Rotmans omschrijft dit als volgt:

“De huidige economie is nog steeds lineair, verspillend en vervuilend. Maar 7% van de economie is circulair en gericht op recycling of hergebruik. Alleen recycling kost veel energie en leidt meestal tot laagwaardige toepassingen. Dus de enige echte oplossing is grondstoffen en materialen eindeloos hergebruiken. Dat begint en eindigt met minder materie gebruiken.” Wijze van woorden van Rotmans, die weet waar hij het over heeft. Maar hoe vertaal je dit als bedrijf naar de praktijk? Hoe pas je dat toe?

Daarin reikt de Engelse econome Kate Raworth, Professor of Practice bij de Hogeschool van Amsterdam en senior associate bij de Universiteit van Oxford, een to-do-list van het bedrijfsleven aan. Deze to-do-list, zoals beschreven in haar boek Donut Economie (2023) kent vijf stadia, vijf treden, waarmee je als bedrijf onderdeel kan zijn van de circulaire economie. De stadia, de treden, zijn onderdeel van een routekaart die Raworth tekent en waarmee in ieders behoefte kan worden voorzien, zonder dat het ten koste gaat van onze planeet. Dit zijn de vijf stadia in essentie:


1. Doe niets
Het uitgangspunt van deze trede is het businessmodel handhaven, vanuit de gedachte: “Waarom aanpassen als we er goed geld mee verdienen?” Het doel van ons bedrijf is winst maximaliseren. Als er milieubelastingen worden ingevoerd, dan gaan we gewoon door. We handelen legaal en als we een eventuele boete krijgen, dan is dat voor ons een kostenpost. Duurzaamheid is een leuk hebbedingetje, waar we geen behoefte aan hebben.


2. Doe dat wat iets oplevert
Bij deze trede is er het besef dat de opwarming van de aarde gevolgen heeft en dat de huidige tijd snelle veranderingen met zich meebrengt. Zoals dat eigen producten kwetsbaar worden door de afhankelijkheid van leveranciers over de hele wereld. Niets doen is geen optie meer. Het bedrijf neemt enige maatregelen die het merk populair maken, de kosten verlagen en de bedrijfswinst verhogen. Denk (klassiek) aan het industrieel watergebruik reduceren of broeikasgasemissies verlagen.


3. We leveren een eerlijk aandeel
De motivatie van deze trede is beginnen met erkennen dat de aanbevelingen van wetenschappers en overheid over de uitstoot van broeikasgassen en het gebruik van water en kunstmest serieus genomen moet worden. Vanuit de gedachte van ‘een eerlijk aandeel’ worden acties ondernomen. Maar nog steeds speelt ook: hoeveel CO2 mogen we uitstoten of grondwater mogen we oppompen? Vervuilende en beperkte hulpbronnen zijn rechten om voor te strijden of te lobbyen.


4. Berokken geen schade
Deze trede is bekend als klimaatneutraal of mission zero. De focus ligt bij bedrijven, producten, diensten en gebouwen die vrij zijn van negatieve impact. Het mooiste is daarbij als het gaat om alle hulpbronnen, waar het bedrijf gebruik van maakt en niet alleen energie of water. Maar mission zero is ergens ook vreemd voor een revolutie. Het is alsof we op de drempel stoppen. Waarom niet verder gaan en gezondheid meer bevorderen of meer energie produceren dan nodig is?


5. Wees genereus, regeneratief
De hoogste trede is die van genereus zijn. In plaats van ‘geen schade veroorzaken’ en klimaatneutraal zijn, zet je je als bedrijf in voor herstel. Hierbij is het bedrijf gericht op regeneratief zijn en iets teruggeven aan de levende systemen waar we allemaal onderdeel van uitmaken. Dit wordt niet ervaren als een ‘to-do’, maar als een ‘manier van in het leven staan.’
Er is aandacht en een gevoel van verantwoordelijkheid om een beter milieu door te geven en de biosfeer te verzorgen.

Samenvattend
De hierboven beschreven traptreden, zijn stadia van ‘degeneratief’ naar ‘regeneratief’. Het bedrijfsleven kan elk vakje van deze to-do-list zien en gebruiken als een stap naar een regeneratieve bedrijfsvoering. Want, zo zegt Raworth, het is tenslotte niet alleen belangrijk om oog te hebben voor waar je nu staat. Het is ook belangrijk om te kijken naar waar je naar op weg bent. De stappen hoeven (en worden vanwege de urgentie ook bij voorkeur) niet één-voor-één genomen. Grote stappen zijn wenselijk en Raworth nodigt uit om je als bedrijf – zoals een rups een vlinder wordt – te transformeren tot een bedrijf met een genereus en regeneratief design, want daarmee laat je veel meer bezieling zien. Genereus zijn betekent dat bedrijven het als hun corebusiness zien om maximaal bij te dragen aan herstel én de natuurcycli weer met elkaar te verbinden. Eenvoudigweg om dit de enige manier is om weer onder het ecologische plafond te komen.

Bronnen en meer lezen

Jan Rotmans, www.janrotmans.nl

Raworth, K. (2023). Donut Economie. In zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw. Bekijk of bestel.